Spinoza, Benedykt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Benedykt Spinoza
hebrajski ברוך שפינוזה
łac. Benedictus de Spinoza
Port. Benedito de espinosa
Spinoza.jpg
Imię i nazwisko Baruch Spinoza
Data urodzenia 24 listopada 1632 ( 1632-11-24 )
Miejsce urodzenia Amsterdam , Republika Zjednoczonych Prowincji
Data zgonu 21 lutego 1677 ( 21.02.1677 ) (wiek 44)
Miejsce śmierci Haga , Republika Zjednoczonych Prowincji
Kraj
Język(i) utworów francuski , holenderski[1] i łacina[2]
Szkoła / tradycja Racjonalizm , Monizm , założyciel spinozizmu
Kierunek Filozofia zachodnia
Okres Filozofia XVII wieku
Główne zainteresowania etyka , epistemologia , metafizyka
Ważne pomysły panteizm , determinizm , wolnomyślność religijna
Pod wpływem Kartezjusz , Stoicy , Hobbes , Majmonides , Nikołaj z Kusanskiego , Giordano Bruno , Acosta
Pod wpływem Lessing , Herder , Goethe , Schleiermacher , Jena romantycy , Schelling , Hegel , Nietzsche , Einstein , Althusser , Deleuze
Podpis Podpis
Wikicytaty logo Cytaty na Wikicytacie
Logo Wikiźródła Prace na Wikiźródłach
Logo Wikimedia Commons Pliki multimedialne w Wikimedia Commons

Benedykt Spinoza ( łac. Benedictus de Spinoza, z domu Baruch Spinoza, hebr. ברוך שפינוזה; 24 listopada 1632 roku , Amsterdam - 21 lutego 1677 roku , Haga ) - holenderski filozof - racjonalista i przyrodnik pochodzenia żydowskiego, jeden z głównych przedstawiciele filozofii Nowy czas [3] .

Za wolnomyślicielstwo został ekskomunikowany z gminy żydowskiej (1656); mieszkał w odosobnieniu, zarabiając na życie szlifowaniem okularów optycznych; odrzucił zaproszenie do objęcia katedry w Heidelbergu [4] .

Widziałem w matematyce ( geometria ) ideał nauki; wszystkie postanowienia jego systemu są sformułowane „more geometrico”, wnioski wyciągane są z aksjomatów i definicji [4] .

Filozofia Spinozy, mająca swoje źródło w Kartezjuszu i odzwierciedlająca wpływy antycznej eleatyki i stoików , jest połączeniem racjonalizmu z panteistycznym mistycyzmem . Jest tylko jedna substancja ( Bóg ), składająca się z nieskończonej liczby atrybutów . Bóg to natura naturals [en] (z łac. - „stwarzająca natura”), czyli wewnętrzna ( immanentna ) przyczyna wszystkiego, co istnieje; świat jest samowiedzą Boskości ( natura naturata ). W dwóch atrybutach, w których Boskość jest poznawana przez człowieka, w rozciągłości i myśleniu , istnieje tożsamość, to znaczy porządek i połączenie idei są tożsame z porządkiem rzeczy. Myślenie ludzkie na swoich najniższych poziomach, niedostateczne i podporządkowane namiętnościom , może i musi wznieść się do adekwatnego poznania rzeczy w ich boskiej konieczności ( Sub specie aeternitatis ), a to prowadzi do najwyższej cnoty , do „intelektualnej miłości do Boga”. Szczęście leży w wiedzy , w spokoju umysłu, który pochodzi z kontemplacji Boga. [4]

W „ Traktacie teologiczno-politycznym ” (1670) broni wolności naukowego i krytycznego badania tekstu i tradycji biblijnych [4] .

Biografia

Baruch de Spinoza urodził się w rodzinie Żydów sefardyjskich, których przodkowie po wygnaniu z Portugalii osiedlili się w Amsterdamie . Rodzina Michaela (Gabriel Alvarez) i Hannah Deborah de Spinoza miała pięcioro dzieci: Izaaka, Rebekę (obaj z pierwszego małżeństwa Michaela), Miriam, Barucha i Gabriela. Matka zmarła bardzo wcześnie na gruźlicę - w 1638 roku , kiedy Baruch miał zaledwie 6 lat. Jego ojciec do śmierci w 1654 roku był właścicielem dobrze prosperującej rodzinnej firmy sprzedającej owoce południowe. Spinoza uczęszczał do podstawowej szkoły religijnej Etz Chaim, gdzie uczył się hebrajskiego , Tory z komentarzami Rasziego , Talmudu i innej literatury rabinicznej, a także podstaw teologii i retoryki żydowskiej. Już tam zapoznał się z dziełami Awerroesa i Arystotelesa w średniowiecznej interpretacji Majmonidesa . Później pobierał lekcje łaciny . Spinoza mówił po portugalsku , hiszpańsku , holendersku, trochę po francusku i włosku , znał literacki hebrajski ; językiem mówionym w rodzinie był prawdopodobnie ladino .

Pierwszymi nauczycielami Spinozy byli rabini - haham i kaznodzieja Izaak Aboab da Fonseca (później podobno brał udział w ekskomunikowaniu Spinozy [5] ), Menasze ben Israel i Saul Morteira [6] .

Domowe biuro

W tym czasie Spinoza studiował dzieła takich filozofów żydowskich, jak Abraham ibn Ezra i Majmonides Gersonides , znał też traktat „Światło Pana” („ Ohr Adonai ”) Hasdaia Kreskasa i książkę „Puerta del Cielo” („Bramy Niebios”), filozof religijny Abraham Cohen Herrera [7] . Do tych autorów należy dodać neoplatonika Jehudę Abrabanela z jego Dialogami o miłości (Dialoghi d'Amore) oraz dziełami arabsko-muzułmańskich filozofów : al-Farabiego , Awicenny i Awerroesa .

Po śmierci ojca Baruch i jego brat Gabriel przejmują zarządzanie firmą. Oświadczenia Spinozy o „nieortodoksyjnych” poglądach, jego zbliżenie z sekciarzami ( kolegami , nurt protestantyzmu ) i faktyczne odejście od judaizmu wkrótce prowadzą do oskarżeń o herezję i wypędzenia ze społeczności żydowskiej ( tutaj w 1656 r.). [osiem]

Nazwa łacińska

Spinoza przyjmuje imię Benedykt (łac. „błogosławiony”), sprzedaje swój udział w firmie bratu i wyjeżdża na przedmieście Overkerk w Amsterdamie . Wkrótce jednak wraca i (choć może jeszcze przebywać w Amsterdamie) wstępuje do prywatnej uczelni byłego jezuity , „wesołego doktora” van den Endena , gdzie doskonali łacinę , wykłada grekę , filozofię ( grecką , średniowieczną i nowość, m.in. Hobbes , Gassendi , Machiavelli , ewentualnie Giordano Bruno ), nauki przyrodnicze , uczy się rysować i polerować soczewki optyczne , uczy hebrajskiego . Tutaj zapoznaje się z twórczością Kartezjusza , co poszerzy horyzont jego twórczej działalności, ale nie wpłynie na jego „prawdziwą wiarę” (bo mówi o poglądach filozoficznych). Chociaż Kartezjusz mieszkał w Amsterdamie przez długi czas, najwyraźniej on i Spinoza nigdy się nie spotkali - Spinoza był wtedy jeszcze za młody.

Krąg przyjaciół

Wokół Benedykta skupił się krąg wiernych przyjaciół i uczniów – Simon de Vries (Simon Joosten de Vries), Yarih Elles ( niderl. Jarig Jelles ), Peter Balling (Pieter Balling), Lodewijk Meyer , Jan Riuverts (Jan Rieuwertsz), von Schuller (von Schuller), Adrian IRBM ( niderl. Adriaan Koerbagh ), Johannes IRBM (Johannes Koerbagh), Johannes Baumester (Johannes Bouwmeester) i inni.

Zagrożenie sądu

W 1660 r. amsterdamska synagoga oficjalnie zwraca się do władz miejskich o potępienie Spinozy jako „zagrożenia dla pobożności i moralności”, a ten zostaje zmuszony do opuszczenia Amsterdamu, osiedlając się w Rheinsburgu (wówczas centrum kolegów ) – wiosce niedaleko Lejda . Resurfacing soczewek daje mu wystarczający dochód do życia. Pisze tutaj „Krótki traktat o Bogu, człowieku i jego szczęściu”, „Traktat o poprawie rozumu”, większość „Podstaw filozofii Kartezjusza” i pierwszą księgę „Etyki”. Od czasu do czasu odwiedzają go studenci z pobliskiej Lejdy. W 1661 Spinozę odwiedził jeden z prezesów Królewskiego Towarzystwa Naukowego w Londynie, Henry Oldenburg , z którym korespondencja trwała wiele lat.

Voorburg

W czerwcu 1663 Spinoza przeniósł się do Voorburga , niedaleko Hagi , gdzie spotkał fizyka i matematyka Christiana Huygensa , filologa Vossa . W 1664 r. opublikował w Hadze „Podstawy filozofii Kartezjusza” (jedyne dzieło wydane pod własnym nazwiskiem Spinozy za jego życia) wraz z „Refleksjami metafizycznymi”. Opublikowany anonimowo w Amsterdamie „Traktat teologiczno-polityczny” (1670) tworzy silną opinię o Spinozie jako ateiście . Spinozę przed poważnymi prześladowaniami uratował fakt, że na czele państwa stanęli bracia de Witt, którzy faworyzowali filozofa ( Jan de Witt był kartezjaninem ). Równolegle z traktatem (i pod wieloma względami za nim) pisze „gramatykę żydowską”.

Pomnik B. Spinozy w Amsterdamie

Haga

W maju 1670 Spinoza przeniósł się do Hagi (od 1671 mieszka w domu nad kanałem Paviljoensgracht ; obecnie dom ten nosi łacińską nazwę Domus Spinozana ), gdzie pozostaje do śmierci.

W 1673 Spinoza odrzuca zaproszenie elektora Palatynatu do objęcia katedry filozofii na Uniwersytecie w Heidelbergu , argumentując to obawą przed utratą wolności w wyrażaniu myśli.

W 1675 ukończył Etykę , dzieło, które zawiera wszystkie główne założenia jego filozofii w usystematyzowanej formie, ale po utracie władzy przez braci de Witt i zamordowaniu ich w 1672 w wyniku zamachu stanu, zawahał się opublikować to, chociaż odręczne kopie trafiają do najbliższych przyjaciół. W 1675 Spinoza spotkał niemieckiego matematyka Ehrenfrieda von Chirngaus , aw 1676 Gottfried Leibniz , który przebywał w Hadze, kilkakrotnie odwiedzał Spinozę.

Spinoza zmarł w niedzielę, 21 lutego 1677 , od gruźlicy (choroba który cierpiał przez 20 lat, nieświadomie obciążających go pyłem inhalacji podczas szlifowania optyczne soczewki , palenia - tytoń był wtedy uważany za lekarstwo), miał zaledwie 44 lat. Ciało po raz pierwszy pochowano 25 lutego , ale wkrótce pochowano ponownie we wspólnym grobie.

Dziedzictwo

Po sporządzeniu inwentarza majątku (obejmującego 161 ksiąg) został sprzedany, a część dokumentów (w tym część korespondencji) zniszczona. Zgodnie z życzeniem Spinozy, jego dzieła w tym samym roku ukazały się w Amsterdamie, z przedmową Rieuwertsz Ellesa bez wskazania miejsca wydania i nazwiska autora pod nazwiskiem ( łac. B. d S. The Opera Posthuma.) , w 1678 - w tłumaczeniu holenderskim (Nagelate Schriften ).

W tym samym roku 1678 wszystkie dzieła Spinozy są zakazane. [ wyjaśnij ] .

Filozofia

Strona tytułowa monografii " Etyka "

W Etyce , głównym dziele, Spinoza buduje metafizykę przez analogię z logiką , co sugeruje:

  1. określenie alfabetu (definiowanie podstawowych pojęć),
  2. formułowanie praw logicznych (aksjomaty),
  3. wyprowadzenie wszystkich innych zdań (twierdzeń) przez logiczne dedukcje.

Ta sekwencja zapewnia prawdziwość wniosków w przypadku prawdziwości aksjomatów.

Metafizyka

Celem metafizyki dla Spinozy było osiągnięcie spokoju ducha, zadowolenia i radości człowieka. Wierzył, że ten cel można osiągnąć tylko przy pomocy wiedzy człowieka o jego naturze i jego miejscu we wszechświecie. A to z kolei wymaga znajomości natury samej rzeczywistości. Dlatego Spinoza zwraca się ku badaniu bytu jako takiego. Badania te prowadzą do bytu pierwotnego zarówno z ontologicznego, jak i logicznego punktu widzenia - do substancji nieskończonej, która jest przyczyną samego siebie (causa sui).

Substancja

Substancją Spinozy jest to, co „istnieje samo przez się i jest przez siebie reprezentowane”. Substancja (jest „naturą”, jest „bogiem” i duchem – „Deus sive Natura”) jest tylko jedna, czyli jest wszystkim, co istnieje. Zatem Bóg Spinozy nie jest bytem osobowym w tradycyjnym, religijnym sensie: „w naturze Boga ani umysł, ani wola nie mają miejsca”. Substancja jest nieskończona w przestrzeni i wieczna w czasie. Substancja z definicji jest niepodzielna: podzielność to tylko pojawienie się rzeczy skończonych. Substancja to świat lub natura w najogólniejszym znaczeniu. Jest jedna substancja, ponieważ dwie substancje ograniczałyby się nawzajem, co jest niezgodne z nieskończonością tkwiącą w substancji. Każda „skończona” rzecz (konkretna osoba, kwiat, kamień) jest ograniczoną częścią tej nieskończonej substancji, jej modyfikacją, jej rodzajem , jej przejawem.

W ten sposób Etyka zakwestionowała pogląd, że Bóg i natura istnieją oddzielnie [a] . Uważa się, że „Etyka” Spinozy dała współczesnemu Zachodowi pierwszą filozoficznie ugruntowaną koncepcję świata i Boga, alternatywę przyjętą przez judaizm, chrześcijaństwo i islam [9] . To stanowisko Spinozy skierowane jest w szczególności przeciwko Kartezjuszowi, który twierdził istnienie substancji stworzonych wraz z substancją ich twórcy. „Substancje stworzone” Kartezjusza – rozciągnięte i myślące – są przekształcane przez Spinozę w atrybuty jednej substancji.

Według Spinozy substancja posiada nieskończoną liczbę atrybutów , ale tylko dwa z nich są znane człowiekowi – rozciągnięcie (rozciągnięcie) i myślenie. Atrybuty można interpretować jako realne działające siły substancji, którą Spinoza nazywa Bogiem. Bóg jest jedną przyczyną, przejawiającą się w różnych siłach, które wyrażają Jego istotę. Ta interpretacja przybliża relację Boga-substancji do atrybutów bliżej relacji transcendentalnego bóstwa (zob. Ein-Sof ) do jego emanacji (zob. Sefirot ) w Kabale. Paradoks relacji nieskończonego bóstwa do nie-boskiego świata zostaje przezwyciężony w Kabale za pomocą koncepcji samoograniczenia Boga ( tzimtzum ).

Atrybut

Atrybut jest tym, co stanowi istotę substancji , jej podstawową właściwość. Znamy tylko dwa atrybuty - " rozszerzenie " (rozszerzenie) i " myślenie ", chociaż może być ich nieskończona ilość. Atrybuty są całkowicie niezależne, to znaczy nie mogą na siebie wpływać. Jednak zarówno dla substancji jako całości, jak i dla każdej poszczególnej rzeczy manifestacja istnienia poprzez atrybut rozciągłości i myślenia jest spójna: „Porządek i połączenie idei są tym samym, co porządek i połączenie rzeczy ”.

Rozciągać

Rozciąganie jest cechą definiującą ciało, wszystkie „fizyczne” cechy rzeczy są do niego sprowadzane poprzez „nieskończony tryb ruchu i spoczynku”.

Myślący

Jednak świat jest nie tylko rozciągnięty, ma jeszcze co najmniej jeden atrybut – myślenie.

Termin „myślenie”, Spinoza oznacza nieskończoną rzecz, która jest przyczyną ( Natura Stworzenia ) wszystkich treści i procesów świadomości ( Natura Stworzona ), jak sama w sobie: doznania, emocje, sam umysł itp. Nieskończony umysł. A skoro myślenie jest atrybutem substancji, to posiada ją każda pojedyncza rzecz, to znaczy każda modyfikacja substancji (nie tylko człowiek jest świadomy , a nawet nie tylko „żyjący”!): Wszystkie rzeczy „choć w różnym stopniu , jednak wszystkie są ożywione” (E: II, sk. do w. 13). При этом конкретную модификацию атрибута мышления Спиноза называет идеей .

На уровне человека протяжение (протяжённость) и мышление составляют тело и душу. «Объектом идеи, составляющей человеческую душу, служит тело, иными словами, известный модус протяжения, действующий в действительности (актуально) и ничего более» (Э:II, т.13), поэтому сложность человеческой души соответствует сложности человеческого тела. Естественно (это следует из независимости атрибутов), «ни тело не может определять душу к мышлению, ни душа не может определять тело ни к движению, ни к покою, ни к чему-либо другому» (Э:III, т.2).

Подобное «строение» позволяет объяснить и процесс познания. Тело меняется:

  • либо в результате воздействия внешних агентов (других тел),
  • либо в силу внутренних причин.

Душа, как идея тела, меняется вместе с ним (или, что то же самое, тело изменяется вместе с душой), то есть она «знает» в соответствии с определённым состоянием тела. Теперь человек чувствует, например, боль, когда тело повреждено и т. п. Душа не имеет никакой проверки полученного знания за исключением механизмов ощущения и реакций тела.

Причинность

Гравюра на обложке одной из работ Спинозы

Причинность и есть то, что многие называют « волей Бога », поскольку она вечна и неизменна. Всё должно иметь своё причинное объяснение, «nam ex nihilo nihil fit (ибо ничто не происходит из ничего)». Единичные вещи, действуя друг на друга, связаны жёсткой цепью взаимной причинной обусловленности, и в этой цепи не может быть никаких разрывов. Вся природа представляет собой бесконечный ряд причин и следствий, которые в своей совокупности составляют однозначную необходимость, «вещи не могли быть произведены Богом никаким другим образом и ни в каком другом порядке, чем произведены» (Э:I, т.33). Представление о случайности тех или иных явлений возникает лишь потому, что мы рассматриваем эти вещи изолированно, вне связи с другими. «Если бы люди ясно познали порядок Природы, они нашли бы всё так же необходимым, как и всё, чему учит математика»; «законы Бога не таковы, чтобы их можно было нарушить».

На уровне человека (как и на уровне любой другой вещи) это означает полное отсутствие такого явления как « свобода воли ». Мнение о свободе воли возникает из мнимого, кажущегося произвола действий людей, «свои действия они осознают, причин же, которыми они определяются, не знают» (Э:III т.2). Поэтому «ребёнок убеждён, что он свободно ищет молока, разгневанный мальчик — что он свободно желает мщения, трус — бегства. Пьяный убеждён, что он по свободному определению души говорит то, что впоследствии трезвый желал бы взять назад» (Э:III, т.2). Свободу Спиноза противопоставляет не необходимости, а принуждению или насилию. «Стремление человека жить, любить и т. п. отнюдь не вынуждено у него силою, и, однако, оно необходимо».

Человеческая свобода есть проявление желания человека действовать в соответствии с порядком и связью вещей. Человеческое рабство есть отсутствие этого желания. Истинно свободной является лишь вещь, являющаяся причиной самой себя, субстанция , Бог, творец. Желание жить в соответствии с порядком и связью вещей и есть любовь к Богу, приносящее человеку спасение, или человеческую меру свободы. Религиозные заповеди ( заповеди Моисея ) прямо или косвенно могут быть рассмотрены как всё те же вечные законы, или как тот же порядок и связь вещей в природе ( Богословско-политический трактат ). Понятие причинности призвано главным образом указать на источник счастья и несчастья человека (в меньшей степени ради содействия развития физики). В отношении к свободе человека очень важно понятие о «внешней помощи Бога» и «внутренней помощи Бога». Внешняя — когда порядок и связь вне человека (материальный мир) не вступает в противоречие с желанием человека произвести какое-либо действие (что можно назвать «в соответствии с порядком вещей» независимо от знания); Внутренняя — когда знание содействует человеку произвести действие в согласии с порядком и связью самих вещей. Отсутствие обоих есть человеческое несчастье.

Аффекты

Аффекты . Под аффектами Спиноза понимал состояния тела и идеи этих состояний, которые увеличивают или уменьшают активность человека. Он выделял три вида аффектов — влечение или желание как проявление сущности человеческой природы и стремления к самосохранению. Основных аффектов, переживаемых человеком, три: удовольствие, неудовольствие и желание.

Помимо пассивных, природных страстей Спиноза выделял аффекты удовольствия и желания, связанные с активным состоянием души, её стремлением к познанию истинных или адекватных идей. Поскольку ограничение способности души к мышлению или познанию вызывает неудовольствие, то познание как проявление активности души связано только с аффектами удовольствия и желания.

Согласно учению Спинозы, человек подвержен аффектам, поскольку он — часть природы. Он не может не подчиняться её порядкам и законам и бессилен перед ними. Естественные желания являются формой рабства. Мы не выбираем, чтобы иметь их. Наше действие не может быть свободно, если оно подчиненно силам вне нас. Рассудок и интуиция (ясное непосредственное постижение) призваны направить намерения человека на любовь к Богу.

«Блаженство заключается в Любви к Богу, которая рождается из познания третьего рода; Любовь относится к душе, поскольку она активна, а следовательно, это сама добродетель. Во-вторых, чем больше душа наслаждается Божественной Любовью, тем больше познает, иными словами, тем сильнее власть над аффектами и тем меньше душа страдает от вредных аффектов. А поскольку человек подавляет аффекты силой интеллекта, то наслаждаются не подавленными страстями, а благодатью.» [10]

«Философ барокко»

Спинозу иногда называют философом барокко за единство самых разнообразных элементов в его философии [3] . Философия Спинозы сочетает картезианские метафизические и эпистемологические принципы с элементами античного стоицизма, средневекового еврейского рационализма, идеями философов-гуманистов эпохи Возрождения и концепций естествознания его времени [3] [11] .

Некоторые исследователи находили у Спинозы влияние каббалы (иногда для обоснования критики спинозизма) [7] [12] . Начало толкованию спинозизма как оккультного учения положил немецкий филолог И. Г. Вахтер [13] . В каббале он усматривал «спинозизм до Спинозы». Сам Спиноза признавал, что знаком с сочинениями каббалистов, но отзывался о них с презрением, как о «пустомелях» ( лат. nugatores ): «Читал также и, кроме того, знал некоторых болтунов-каббалистов, безумию которых я никогда не мог достаточно надивиться» [14] .

В современной историко-философской литературе тема связи Спинозы и мистической еврейской традиции обсуждается сравнительно редко, и идеи Спинозы не ставятся в зависимость от каких-либо оккультных доктрин [3] .

Философия Спинозы в России

В 1906 году в Казани Мих. Лопаткиным был сделан перевод « Богословско-политического трактата », который в 1935 году переиздан в Москве под редакцией А. Рановича и общей редакцией Г. С. Тымянского .

В марте 1927 г. философской секцией Комакадемии была проведена юбилейная научная сессия «250-летие со дня смерти Спинозы» [3] .

Философией Спинозы интересовались и упоминали в своих работах такие отечественные авторы, как Феофан Прокопович , Александр Галич и Николай Надеждин .

Философии Спинозы посвящали свои исследования Н. Н. Страхов , В. С. Соловьёв , А. И. Введенский , Л. М. Лопатин , Н. Я. Грот , Б. Н. Чичерин , В. С. Шилкарский , В. Н. Половцова , С. Л. Франк , Е. Н. Трубецкой , Л. М. Робинсон , С. Н. Булгаков , Л. Шестов , Луначарский А. В. и др.

В настоящее время изучением философии Спинозы в России занимаются Т. А. Дмитриев , Н. В. Мотрошилова , С. В. Кайдаков , К. А. Сергеев , А. Д. Майданский . При этом количество и широта тематики российских спинозоведческих исследований пока уступает зарубежным (начиная с конца 1960-х годов «спинозовский ренессанс» привёл к количественному и качественному росту публикаций на всех основных европейских и мировых языках — английском, испанском, итальянском, немецком и французском).

Переводчики Спинозы на русский язык

Я. М. Боровский , В. К. Брушлинский , Л. Я. Гуревич , Н. А. Иванцов , В. И. Модестов , М. И. Лопаткин , Г. Полинковский , В. Н. Половцова , А. Б. Ранович , С. М. Роговин , А. И. Рубин , В. В. Соколов , Е. В. Спекторский , Б. В. Чредин

В культуре

Влияние сочинений Спинозы выходит далеко за пределы философии.

Английская писательница и противница суеверий Джордж Элиот (ум. 1880) сделала собственный перевод « Этики ».

Гёте (ум. 1832) называет Спинозу наряду с Уильямом Шекспиром и Карлом Линнеем в числе трёх личностей, оказавших сильнейшее влияние на его жизнь и творчество.

Большое влияние Спиноза оказал на мировоззрение Альберта Эйнштейна . В телеграмме раввину нью-йоркской синагоги Герберту Гольдштейну Эйнштейн пишет: «Я верю в бога Спинозы, который проявляет себя в упорядоченной гармонии сущего, но не в бога, который интересуется судьбами и поступками человеческих существ». В ходе полемики с Нильсом Бором Эйнштейн апеллировал к авторитету «старика Спинозы», а за год до своей смерти написал предисловие к изданию словаря терминов Спинозы (Spinoza dictionary. Ed. by DD Runes. With foreword by A. Einstein. NY: Philosophical Library, 1951).

Американский психиатр и писатель Ирвин Ялом в книге «Проблема Спинозы» (2012) описывает вымышленную историю жизни, в основе которой лежат реальные биографические данные Спинозы, при этом параллельно в книге разворачиваются события первой половины XX века в Германии, где по сюжету философия Спинозы также играет определённую роль.

Память

Памятник Спинозе недалеко от его дома в Гааге

Спиноза — важная историческая личность на родине в Нидерландах, самая престижная премия в области науки названа в его честь — Премия Спинозы . С пометкой «За поиск истины» он включён в 50 основных тем базовой программы по истории Canon van Nederland в нидерландских школах. Его портрет был размещён на 1000- гульденовой банкноте, которая была в обороте до введения евро.

Сочинения

Русские переводы

  • Спиноза Б. Избранные произведения: в 2-х томах. Т. 1 . — М. : Госполитиздат, 1957.
  • Спиноза Б. Избранные произведения: в 2-х томах. Т. 2 . — М. : Госполитиздат, 1957.
    • Спиноза Б. Сочинения. В 2-х томах. Т. 1 / Вступительная статья К. А. Сергеева. — Изд. 2-е. — СПб. : Наука, 1999. — 489 с. — (Слово о сущем). — 2050 экз.ISBN 5-02-026750-3 .
    • Спиноза Б. Сочинения. В 2-х томах. Т. 2 / Вступительная статья К. А. Сергеева. — Изд. 2-е. — СПб. : Наука, 1999. — 629 с. — (Слово о сущем). — 2050 экз.ISBN 5-02-026751-1 .
  • Спиноза Б. Этика / Пер. с лат. Н. А. Иванцова. — СПб. : Аста-пресс ltd, 1993. — 248 с. — 5000 экз.ISBN 5-85962-044-6 .
  • Спиноза Б. Богословско-политический трактат. — Харьков: Фолио, 2001. — 656 с., 5 000 экз.
  • Спиноза Б. Трактат об очищении интеллекта / Пер. с лат. В. Н. Половцовой. — М. : Кушнерев и К°, 1914. — 188 с.

См. также

Примечания

Примечания
  1. Хуан де Прадо и, возможно, другие марраны — современники Спинозы — уже говорили о единстве Бога и природы. Подобное говорил и Джордано Бруно . Но никто раньше не пытался детально разобраться в идеях такого рода или объяснить их последствия для человека [9]
Сноски
  1. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Baruch_Spinoza_-_Letter_in_Dutch_of_3_June_1665_-_Brief_van_3_juni_1665.png
  2. (unspecified title) ISBN 9789028415041
  3. 1 2 3 4 5 Соколов В. В. Спиноза // Новая философская энциклопедия / Ин-т философии РАН ; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета В. С. Стёпин , заместители предс.: А. А. Гусейнов , Г. Ю. Семигин , уч. секр. А. П. Огурцов . — 2-е изд., испр. и допол. — М. : Мысль , 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9 .
  4. 1 2 3 4 Спиноза // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. , 1907—1909.
  5. Абоаб-да-Фонсека, Исаак бен-Давид // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона . — СПб. , 1908—1913.
  6. Эмиль Эдмон Сессе, Еврейская философия, Одесса, издание книжного магазина Шермана, 1898 перевод с французского Бернштейн стр. 42
  7. 1 2 Нечипуренко В. Н. Спиноза в зеркале еврейской философской и мистической традиции // Известия высших учебных заведений. Северо-Кавказский регион. Общественные науки. 2005, № 1. С.13 — 21
  8. Гедалия Спинадель. Еретики и отлучения . Иудаизм и евреи . «Толдот Йешурун».
  9. 1 2 Готлиб, 2020 , с. 158.
  10. Бенедикт Спиноза. Избранные произведения Том I. 1957
  11. Спиноза, Бенедикт — статья из Стэнфордской философской энциклопедии
  12. Warren Zev Harvey. Idel on Spinoza
  13. Под редакцией Ф. В. Константинова. Вахтер // Философская Энциклопедия. В 5-х т. — М.: Советская энциклопедия . — 1960—1970. // Философская Энциклопедия. В 5-х т. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Ф. В. Константинова. 1960—1970.
  14. «Богословско-политический трактат», гл. IX

Литература

Ссылки